زمین‌لرزه ۱۳۹۶ ازگله

زمین‌لرزه ۱۳۹۶ ازگله به بزرگی ۷٫۳ در مقیاس بزرگای گشتاوری شامگاه یکشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۶ در نزدیکی ازگله، استان کرمانشاه در نزدیکی مرز ایران و عراق، در ۳۲ کیلومتری جنوب غربی شهر حلبچه عراق رخ داد.

کانون زمین‌لرزه ۵ کیلومتری شهر ازگله کرمانشاه بود و زلزله نگاری آمریکا کانون این زلزله را ۳۲ کیلومتری حومه شهر عراقی حلبچه اعلام کرد.

بر طبق گفته رئیس مرکز لرزه‌نگاری ایران چندین پیش لرزه قبل از زلزله ۷٫۳ ریشتری حوالی ساعت ۲۱ تا ۲۱:۴۸ اتفاق افتاده که موجب هشیاری مردم شد که بزرگ‌ترین این پیش لرزه‌ها به قدرت ۴/۵ ریشتر ثبت شد. در این زمین‌لرزه ۷ شهر و ۱۹۳۰ روستای استان کرمانشاه خسارت دیدند، تعداد کشته‌ها در ایران به ۶۲۰ نفر رسید و همچنین ۹٬۳۸۸ نفر زخمی شده‌اند و حدود ۷۰٬۰۰۰ نفر نیز بی‌خانمان شدند.

شهر ازگله نزدیک‌ترین شهر به کانون زلزله (۵ کیلومتر) بود. عمق زمین لرزه ۱۱ کیلومتر بوده که به علت عمق کم و مدت زیاد در کل منطقه شمال‌غرب کشور احساس شد. این زلزله در جنوب شرق ترکیه و حتی کویت و شمال عربستان سعودی هم احساس شده‌است. برخی رسانه‌های اسرائیلی نیز از حس شدن این زمین‌لرزه در بخش‌های وسیعی از اسرائیل خبر دادند.تا روز ۱ آذر ماه سال ۱۳۹۶ حدود ۷۰۰ پس‌لرزه استان کرمانشاه را لرزانده‌است.

این زمین‌لرزه به لحاظ طبقه‌بندی از نظر «شدت زلزله» و «میزان لرزش زمین» در گروه زلزله‌های «خیلی قوی» قرار گرفت.در نهایت، در اثر زلزله سرپل ذهاب حداقل هشت شهر (قصر شیرین، ازگله، ثلاث باباجانی، گیلان غرب، سرپل ذهاب، دالاهو، اسلام آباد غرب و جوانرود) و ۱۹۳۰ روستا دچار آسیب شدند.

• کانون زمین‌لرزه ۵ کیلومتری شهر ازگله از توابع استان کرمانشاه، و عمق این زمین‌لرزه ۱۱ کیلومتری زمین گزارش شده‌است.
• بنا به گزارش زلزله نگاری آمریکا کانون این زلزله در ۳۲ کیلومتری حومه شهر عراقی حلبچه و عمق زلزله ۳۳٫۹ کیلومتری از سطح زمین بوده‌است.
• کانون زمین لرزه شهر ازگله (بین شهرهای قصرشیرین و سرپل‌ذهاب) بوده‌است.

تاریخ و زمان وقوع به وقت محلی: ۱۳۹۶/۰۸/۲۱ ۲۱:۴۸:۱۶

طول جغرافیایی: ۴۵٫۹

عرض جغرافیایی: ۳۴٫۸۴

عمق زمین لرزه: ۱۱ کیلومتر

نزدیک‌ترین شهرها:

۵ کیلومتری ازگله (کرمانشاه)

۲۵ کیلومتری تازه آباد (کرمانشاه)

۳۷ کیلومتری باینگان (کرمانشاه)

نزدیکترین مراکز استان:

۱۱۲ کیلومتری سنندج

۱۲۲ کیلومتری کرمانشاه

این زلزله بالای ۴۱۰ پس لرزه داشته‌است.

بامداد روز دوشنبه ۲۲ آبان زمین لرزه‌ای به بزرگی ۴٫۳ ریشتر در عمق ۸ کیلومتری زمین تازه آباد در استان کرمانشاه را لرزاند.

بزرگ‌ترین پس لرزه در تاریخ ۲۲ آبان ساعت ۱۶:۴۲ با قدرت ۴٫۷ ریشتر ثبت شده‌است.

۲۹ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۱۸:۵۳ در نزدیکی مهران استان ایلام نیز زلزله‌ای ۵٫۳ ریشتری رخ داد. احمد کرمی، مدیر کل بحران استان ایلام گفته‌است که این زمین‌لرزه خسارت و تلفاتی نداشته.ساعت ۲۱:۵۵ رئیس بیمارستان امام حسین به مهرنیوز گفته‌است که زلزله تاکنون مصدومی نداشته‌است. در زمان رخ دادن زلزله کرمانشاه شادمهر کاظم‌زاده نماینده مردم دهلران، دره شهر، آبدانان و بدره به خبرگزاری مجلس گفت که خانه‌ها و تأسیسات در دهلران، دره شهر، آبدانان و بدره آسیب دیده‌اند اما تلفات جانی نداشته‌است. زلزله جدید ایلام باعث نگرانی مردم کرمانشاه نیز شده‌است. برخی خبرگزاری‌ها اعلام کرده‌اند که مردم کرمانشاه نگران نباشند و زلزله ایلام را بدون ارتباط به زمین‌لرزه پیشین عنوان کرده‌اند.

در ۲۰ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۱۷:۳۹ زمین لرزه‌ای به شدت ۶ ریشتر در فاصلهٔ ۲۶ کیلومتری ازگله روی داد. زمین‌لرزه‌ها و پس‌لرزه‌ها تمام نشد و هم‌چنان ادامه داشت، ساعت ۱۹ و ۵۹ دقیقه روز ۸ آذر ۹۶ زلزله ۴٫۲ ریشتری در قصر شیرین گزارش شد.

در این زمین‌لرزه ۷ شهر و ۱۹۳۰ روستای استان کرمانشاه خسارت دیدند. تعداد کشته‌ها در ایران به ۶۲۰ نفر رسید و بنا بر گزارش‌ها ۹٬۳۸۸ نفر نیز مصدوم شدند. بیشترین آمار کشته‌ها و زخمی‌ها از شهرهای قصر شیرین، سرپل ذهاب و ثلاث باباجانی گزارش شد.

بر اثر این زلزله برخی از منازل دچار خسارت‌های مالی شدند. مرکز درمانی سرپل ذهاب نیز تخریب شد.

این زلزله در کشور عراق، در استان‌های انبار (غرب عراق)، اربیل و سلیمانیه و موصل (شمال عراق) احساس شد و برخی مناطق پایتخت عراق، بغداد، نجف و کربلا را نیز لرزاند. این زلزله قوی‌ترین زلزله در دهه‌های اخیر در بغداد به‌شمار می‌رود.

به گفته خبرگزاری مجلس شورای اسلامی و خبرگزاری‌های رسمی متعدد مسکن مهر سرپل ذهاب از مجتمع‌هایی بودند که به دلیل کیفیت پایین مصالح و ساخت غیراصولی، با قرار گرفتن در حاشیه اولین زلزله آسیب‌های شدیدی دیدند و برخی از آن‌ها فرو ریختند. همان‌طور که رئیس جمهور حسن روحانی اشاره کرد و جزئیات آن از جمله ساخت غیراصولی و کیفیت پایین بتن در خبرگزاری‌ها منتشر شد، آپارتمان‌های ساده مجاور که در فاصله ۶ تا ۸ متری هستند آسیب‌های بسیار کمتری نسبت به مسکن مهر دیده بودند.
مسکن مهر اسلام‌آباد غرب هم در این زلزله به شدت آسیب دید، طوری‌که به گفته کارشناسان از سه هزار مسکن مهر این شهر حتی یک واحد سالم نماند. سید احسن علوی، نماینده مجلس شورای اسلامی هم اذعان داشتند که خرابی مسکن مهر در اسلام‌آباد غرب بسیار بیشتر از سرپل ذهاب بوده‌است. آنچه که ما دیدیم مسکن مهر این شهر، کن فیکون شده‌است! برای نمونه، در یکی از بلوک‌ها طبقه پنجم یک طبقه پایینتر آمده و طبقه اول هم به‌طور کامل نابود شده‌است. بیمارستان شهر اسلام‌آباد غرب هم هفت ماه پس از افتتاح رسمی از تخریب شد.

از کل فوتی‌ها در این زلزله، ۱۰۰ نفر در مسکن مهر خودمالکی فوت کردند (مسکن مهر با وام و زمین دولتی و ساخت مردم) و ۲ نفر در مسکن مهر دولتی (مسکن مهر ساخت و نظارت زیر نظر دولت).

بر اساس گفته معاون بنیاد مسکن ایران در این زلزله استان کرمانشاه ۱۲ هزار واحد مسکونی شهری و روستایی به صورت ۱۰۰ درصد تخریب شد و ۱۵ هزار واحد مسکونی نیازمند تعمیر هستند. اما به گفتهٔ هوشنگ بازوند استاندار کرمانشاه، حدود ۱۸ هزار واحد مسکونی در این زلزله کاملاً تخریب شده‌اند و به حدود ۵۰ هزار واحد مسکونی نیز خسارت جدی وارد شده‌است.

زلزله سبب وارد آمدن خسارت بالایی به زیرساخت‌ها و شبکهٔ آب و فاضلاب در چند شهر شده‌است. مدیرعامل آبفای استان علیرضا تخت‌شاهی میزان این خسارات را بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلیارد تومان عنوان کرده و گفته‌است که شبهٔ فاضلاب در شهر سرپل ذهاب بیش از ۷۰ درصد تخریب شده‌است.

در زلزله سرپل‌ذهاب، ۱۲ هزار واحد مسکونی شهری و روستایی به صورت ۱۰۰ درصد تخریب شد و ۱۵ هزار واحد مسکونی نیازمند تعمیر بودند. حدود ۱۸ هزار واحد مسکونی در این زلزله کاملاً تخریب شدند و به حدود ۵۰ هزار واحد مسکونی نیز خسارت جدی وارد شد. که در این میان، مسکن مهر سرپل ذهاب و مسکن مهر اسلام‌آباد غرب بیشترین آسیب‌ها را دیدند و به‌کلی ویران شدند.
پس از زمین‌لرزه سر پل ذهاب توجه جامعه مهندسی ساختمان کشور  به موضوع اجزای غیرسازه‌ای و دیوارهای جداکننده و پیرامونی ساختمان‌ها معطوف شد و حاصل این توجه پیوست ششم آیین‌نامه ۲۸۰۰ می‌باشد که تحت عنوان طراحی لرزه‌ای و اجرای اجزاء غیرسازه‌ای معماری در اختیار جامعه مهندسی ساختمان قرار گرفت.

به گفتهٔ معاون امور اجتماعی اداره کل بهزیستی استان کرمانشاه، ۹۱ کودک در زلزله استان بی‌سرپرست شده‌اند که از این تعداد ۳۱ مورد مادرشان فوت کرده، ۴۷ مورد پدرشان جان باخته و ۱۳ مورد نیز هر دو والدین خود را از دست دادند.

بنا بر اعلام ادارهٔ میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه در روز ۲۲ آبان ۱۳۹۶ (یک روز پس از زلزله)، ۵ بنای تاریخی این استان بر اثر این زلزله آسیب دیده‌است. این بناها عبارت بوده‌اند از کاخ خسرو، چهارقاپی و کاروانسرای عباسی در قصر شیرین، قلعه یزدگرد در روستای زرده و زیج منیژه در روستای پاتاق. همچنین مطابق با نخستین گزارش‌ها به تپه تاریخی معروف به ارگ در داخل شهر گیلان غرب و آتشکده پلنگرد در اسلام‌آباد نیز آسیب وارد شده‌است.

جلیل بالایی مدیرکل میراث فرهنگی استان کرمانشاه در روز ۱۲ شهریور ۱۳۹۷ از آسیب دیدن به ۱۰ بنای تاریخی استان در جریان زلزله خبر داد که مسجد عبدالله بن عمر ریجاب و مجموعهٔ مقابر ابودجانه نیز در شمار آن‌ها بوده‌است.

متن پیام تسلیت رهبر انقلاب در پی حادثه تلخ زلزله

در پیام تسلیتی که از سوی رهبر معظم انقلاب پیش در باره حادثه تلخ و مصیبت‌بار زمین‌لرزه در غرب کشور منتشر شد ایشان تاکید کردند؛ همه دستگاهها با سرعت و همه توان به یاری آسیب‌دیدگان بشتابند

بسم الله الرحمن الرحیم

با تأسف و اندوه فراوان خبر زمین‌لرزه در غرب کشور را که به جان‌باختن جمعی از هم‌میهنان عزیز و زخمی شدن جمعی بیشتر انجامیده و خسارات بسیاری پدید آورده است، دریافت کردم.

وظیفه مسئولان آن است که در همین اولین ساعات با همه‌ی همّت و توان به یاری آسیب‌دیدگان بویژه در زیر آوار ماندگان بشتابند و با بهره‌گیری سریع از همه‌ی امکانات موجود، از افزایش تلفات جلوگیری کنند. ارتش و سپاه و بسیج، با نظم و سرعت به آوار برداری و انتقال مجروحان کمک کنند و دستگاههای دولتی چه نظامی و چه غیر نظامی همه‌ی توان خود را برای یاری آسیب دیده‌ها و خانواده‌های آنان به صحنه آورند.

اینجانب از اعماق دل، این حادثه‌ی تلخ و مصیب‌بار را به ملّت ایران بخصوص به مردم عزیز استان کرمانشاه و بویژه به خانواده‌های مصیبت‌زده تسلیت عرض میکنم و متضرعانه از خداوند متعال میخواهم که این محنت و رنج را مایه‌ی جلب رحمت و فضل خود قرار دهد و بر صبر و پایداری و مقاومت ملّت عزیزمان بیفزاید.

از همه‌ی کسانی‌که میتوانند به نحوی در سبک کردن بار مصیبت و جبران خسارت مؤثر باشند درخواست میکنم که به یاری آسیب‌دیدگان بشتابند.

والسلام علیکم و رحمه الله

سیّد علی خامنه‌ای

۲۲ آبان ۱۳۹۶

حضور رهبر انقلاب در چادر زلزله زدگان کرمانشاه

دولت ایران اعلام کرده‌است دست‌کم ۷۰٬۰۰۰ نفر به سرپناه نیاز دارند.

به محض وقوع این زمین لرزه، سریعاً نیروهای کمکی ارتش ایران، شامل ۳ تیپ از یگان‌های نیروی زمینی ارتش اعم از یگان‌های رزمی و درمانی به منطقه زلزله زده سرپل ذهاب استان کرمانشاه اعزام شدند و حدوداً ۳۰۰ مجروح در پادگان «ابوذر»، پذیرش و درمان ابتدایی روی آن‌ها صورت گرفت. همچنین سه تیپ مستقل سپاه پاسداران با حضور در منطقه و با کمک قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا شروع به بازگشایی راه‌ها کردند. بالگردهای سپاه و ارتش همچنین هواپیماهای سنگین ترابری ارتش و سپاه پاسداران آوردن آذوقه و مواد لازم را نیز عهده‌دار هستند. سخنگوی سپاه افزود در صورت نیاز لشکر عملیاتی ۲۷ محمدرسول الله به منطقه اعزام خواهد شد.

سرلشکر محمدعلی جعفری فرمانده کل سپاه پاسداران با اشاره به برگزاری جلسه در شهر سرپل ذهاب برای هماهنگی بین نیروهای مسلح در خصوص امدادرسانی گفت: مقرر شد ارتش مسئولیت شهر و سپاه پاسداران نیز مسئولیت روستاهای اطراف را برعهده بگیرند.

«ریاست مدیریت بحران و اضطرار» ترکیه اعلام کرد نیروهای امدادی شامل ۹۲ پرسنل، به همراه ۴۰۰۰ چادر و ۷۰۰۰ پتو، برای ارسال به مناطق آسیب‌دیده تحت آماده‌باش قرار گرفته‌اند.

آیا بیماری‌های واگیردار مناطق زلزله‌زده را تهدید می‌کند؟

محمد مهدی گویا اظهار داشت: عدم شیوع بیماری‌های مختلف در مناطق زلزله‌زده با برنامه‌ریزی‌های دقیق انجام شد و تمام راه‌های ابتلا به بیماری‌های واگیردار را بستیم و منتظر بودیم که در این مناطق، سرمازدگی و آتش‌سوزی ناخواسته در چادرها رخ دهد اما همه این مخاطرات، کنترل و پیشگیری شد و به مردم آموزش‌های لازم ارائه شد.

وی با بیان اینکه تاکنون هیچ بیماری در مناطق زلزله زده شیوع پیدا نکرده و فراگیر نشده است، افزود: به عوارض حوادثی مانند زلزله، در بلند مدت توجه داریم و انتظار داریم که با گرم شدن هوا، شاهد بروز برخی بیماری‌ها باشیم و به همین دلیل اقدامات خود را آغاز کرده‌ایم و ممکن است بیماری‌هایی مانند سالک در بین مردم مشاهده شود.

رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت یادآور شد: زلزله با قدرت بالا باعث می‌شود که ساختمان‌ها تخریب شوند و آوارهای این ساختمان‌ها زیاد باشد و وجود آوارها موجب گسترش انفجاری سالک می‌شود و اگر اقدامات انجام شده در جهت آواربرداری با سرعت بیشتری انجام شود، امید داریم که از بروز بیماری سالک پیشگیری شود.

وی ضمن تقدیر از مسئولان استان کرمانشاه به ویژه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی به دلیل ساماندهی آواربرداری ساختمانهای تخریب شده، گفت: هفته پیش به استان کرمانشاه سفر کردم و در جلسه استانداری عنوان می‌کردند که نیمی از کار آواربرداری تمام و به خارج از شهر منتقل شده و به احتمال فراوان تا پایان سال، بقیه آوارها جمع‌آوری می‌شود که می‌تواند موفقیت بسیار بزرگی برای پیشگیری از بیماری سالک باشد.

گویا عنوان کرد: باید به فکر جمع‌آوری زباله در مناطق زلزله‌زده باشیم زیرا زباله، کانونی برای رشد و تکثیر حشرات و به ویژه پشه و همچنین موش است و باید تکلیف فاضلاب این مناطق به سرعت مشخص شود و اقدامات جمع آوری زباله و فاضلاب در مناطق‌زلزله زده باید تشدید شود تا اتفاق خاصی رخ ندهد.

پس از گزارش‌های متعدد از قطعی برق در شب حادثه وزیر نیرو اعلام کرد که به دلیل آسیب‌های جدی به شبکه برق‌رسانی تا بعدازظهر ۲۲ آبان برق سرپل ذهاب و ۶۰ درصد مناطق وصل می‌شود اما تا شب برق سرپل‌ذهاب وصل نشد و در برنامه زنده خبری صدا و سیما در حالی که مجری برنامه بر اعلام وصل شدن برق توسط مسئولین و بر احتمال مکان نامناسب خبرنگار اصرار می‌کرد خبرنگار از قطعی برق منطقه در نواحی اصلی گزارش تصویری می‌داد. حتی بخش استانی روزنامه همشهری تا ۲۴ آبان ۱۳۹۶ با اشاره به گذشتن ۲ شب از قطع بودن برق و آب سرپل ذهاب خبر داد.

۲۳ آبان ۱۳۹۶ خبر از سرقت ۲۰۰۰ پتو و مستقر شدن یگان‌های ویژه منتشر شد، وزیر کشور ۲۴ آبان خبر راهزنی را تکذیب کرد و با اشاره به اینکه اینچنین خبرهایی شایسته مردم غیور کرمانشاه نیست گفت که در شهرهای بین راهی کسانی که نیاز به کمک داشتند کاروان را متوقف می‌کردند و قرار بر این شده‌است که کمک‌ها با هلیکوپتر ارسال شوند.^[۵۹] در کنار گزارش‌های مردمی ارسال شده به رپرتاژ شبکه منوتو دربارهٔ نبود چادر به اندازه کافی و اینکه مردم با شاخه و برگ شروع به ساختن سرپناه کرده‌اند، ۲۵ آبان ۱۳۹۶ ایلنا از وضعیت تأسف‌بار کرمانشاه با عنوان «برخی بی‌وجدان‌ها چادر می‌گیرند تا بفروشند» خبر داد و با اشاره به حمایت‌های ارتش از نماینده کرمانشاه نقل شد که بسیاری از مردم کشته‌ها را خودشان دفن کرده‌اند و در آمار ذکر نشده‌است و تعداد کشته‌ها می‌تواند به بیش از ۱۰۰۰ تن برسد. عدم مدیریت در توزیع ملزومات ارسالی و سوءاستفاده برخی افراد سودجو که منسوب به مناطق دورتر از منطقه زلزله شده‌اند از دلایل عدم مدیریت درست بحران عنوان شد.

سر لشکر محمدعلی جعفری فرمانده کل سپاه در تاریخ ۱۳ دی ماه ۱۳۹۶ اعلام کرد: «قرارداد و تعهد ما برای اسکان موقت مردم زلزله زده در روستاهای دشت ذهاب و اطراف ثلاث باباجانی و برخی از روستاهای گیلان‌غرب و دالاهو حدود ۸ هزار کانکس برای ۸ هزار واحد روستایی تخریب شده یا غیرقابل اسکان بود. امروز پس از گذشت ۴۴ روز از سفر مقام معظم رهبری و با گذشت حدود ۴۰ روز از تعهدی که سپاه در خصوص اسکان موقت زلزله‌زدگان داده بود، اتمام مأموریت خود را پیش از به پایان رسیدن ۴۵ روز اعلام می‌کنیم.»

حامیان سلامت و ایمنی نیروی کار

مهرداد سالاری معاون عمرانی استانداری کرمانشاه، دو سال پس از زلزله و در ۱۹ بهمن ۱۳۹۸ تعداد واحدهای مسکونی ساخته‌شده توسط خیرین و سلبریتی‌ها را مجموعاً ۴۲۰ دستگاه اعلام کرد.

حمایت‌های فعال و بی‌وقفه ارتش از امنیت و رساندن محموله‌های کمک‌های مردمی تا ایجاد پل هوایی بین منطقه زلزله‌زده و شهر کرمانشاه باعث شد تا در بازدید حسن روحانی از منطقه زمانی که گفت: «ارتش و سپاه همراهان همیشگی مردم در منطقه حضور دارند» مردم شعار «فقط ارتش» سر دهند و همچنین دیوارنوشته‌های تشکر از ارتش را بنویسند که با تشکر متقابل فرمانده کل ارتش پاسخ داده شد.

از آنجایی که ارتش در شهر سر پل ذهاب پادگان دارد مسئولیت امدادرسانی به شهر سر پل ذهاب به ارتش واگذار شد و از آنجایی که سپاه در روستاها نیز پایگاه داشت مسئولیت امدادرسانی به روستاها به سپاه واگذار شد.

شدت زلزله و وقوع آن در ساعات پایانی شب احتمال تکرار حوادثی همچون زلزله بم و رودبار را در پی داشت ولی دو عامل سبب شد که از تلفات زلزله کاسته شود و تنها وقوع زلزله هفت ریشتری خسارتهای فراوان به‌دنبال داشته باشد.

عامل نخست وقوع پیش‌لرزه‌ای چهار و نیم ریشتری پیش از زلزله اصلی بود که سبب شد بسیاری از ساکنان مناطق نزدیک به زلزله اصلی در فضای باز حاضر شوند و در واقع نسبت به وقوع زلزله‌ای دیگر که شدت بالایی نیز داشت، آماده باشند. عامل بعدی در کاهش تلفات زلزله و احتمالاً خسارتها، وقوع زلزله ازگله در عمق یازده کیلومتری زمین است که بر اساس اعلام نظر کارشناسان از شدت خسارت‌های وارده کاسته‌است و تنها سازه‌های غیر ایمن و سنتی در برابر این زلزله تخریب شده‌اند. خبرگزاری تسنیم در گزارشی تأثیر عمق زیاد زلزله در کاهش خسارات را این‌گونه مطرح کرد «تنها سازه‌های غیرایمن و سنتی در برابر این زلزله تخریب شده‌اند» در گزارش دیگری نوشت که خسارات شدید مسکن مهر سر پل ذهاب ناشی از عمق کم زلزله و واقع شدن شهر روی گسل بودن بوده‌است و «به‌دلیل شدت زیاد این زمین‌لرزه در استان کرمانشاه، بیشترین صدمات جانی و مالی در این استان رخ داد.»

از عوامل دیگر می‌توان به کوهستانی بودن منطقه و کم جمعیت بودن شهرهای اطراف و روی دادن زلزله در خارج مناطق مسکونی اشاره کرد.
البته احمد صفری نماینده کرمانشاه اخبار مربوط به تعداد کشته‌های زلزله را دروغین دانست و انتقادات شدیدی از عملکرد صدا و سیما در قبال زلزله داشت و تعداد کشته‌ها را بیش از هزار نفر دانست و گفت: تنها در یکی از کوچه‌های سرپل ذهاب بیش از هفتاد نفر کشته شده‌اند و در مسکن مهر هم تعداد کشته‌ها بیش از ۲۵۰ نفر است و آمار اعلام شده بسیار پایینتر از آمار واقعی است.

در خصوص آمار منتشره تناقضات بسیاری در اظهارات مسئولین مختلف در مورد تعداد کشته‌های مسکن مهر در استان کرمانشاه وجود داشته‌است.خبرگزاری ایرنا دو روز پس از وقوع زلزله آمار کل کشته‌های زلزله را ۵۳۰ نفر اعلام کرد. تا ۲۵ آبان احمد صفری نماینده مردم کرمانشاه در مجلس گفت که تعداد کشته‌ها می‌تواند بسیار بیشتر از این باشد و ادعا کرد که فقط ۲۵۰ کشته در مسکن مهر سرپل ذهاب داشته‌ایم و اینکه در مراجعه به روستایی همان روز اول خودشان ۲۰ نفر را دفن کرده بودند. معاون استاندار روز ششم ادعا می‌کند که ۱۰۰ نفر در مسکن مهر کشته شده‌اند ولی بعدازظهر همان روز می‌گوید که منظورش در مسکن مهرهای خودمالکی بوده‌است.

حسن روحانی، سالم ماندن منازل مسکونی خودساخته از سوی مردم در سرپل ذهاب و فروریختن ساختمان‌های ساخت دولت در این منطقه که بیمارستان سرپل‌ذهاب نیز از آن جمله می‌باشد را نشانه «فساد» دانست. او در اینباره گفت: «اینکه خانه ساخته خود مردم در منطقه سرپل ذهاب سالم مانده و در مقابل یک ساختمان دولتی فرو ریخته، نشان‌دهنده وقوع فساد در این زمینه است.». او در ادامه افزود که «مشخص است که در بخش پیمانکاری ساخت‌وساز فساد وجود داشته‌است.» حسن قربانخانی، رئیس سازمان نظام مهندسی ایران، اعلام کرد که «سازمان نظام مهندسی هیچ نظارتی در ساخت واحدهای مسکن مهر نداشته و هیچ مهندس ناظری هم از سوی این سازمان برای واحدهای مسکن مهر معرفی نشده‌اند».

محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور دولت‌های نهم و دهم پس از این ادعاها می‌گوید:

بعضی از مسکن مهر، خودمالکی بوده، بعضی را دولت مستقیماً پشتیبانی کرده، بعضی نظارتش با دولت بوده، بعضی نبوده‌است … این کارها که تبلیغ است ارزش پاسخ دادن ندارد

این درحالی ست که ۲ میلیون و ۲۰۰هزار واحد از مسکن مهر دولتی در برنامه تعریف شده‌بود که فقط ۶۹۰هزار واحد از آن در ۶ سال آخر دولت قبل تحویل داده شد و بقیه به دولت بعد واگذار شد، یکی از کارشناسان می‌گوید که دولت نهم و دهم در ایجاد تعهد برای دولت‌های بعدی استعداد خاصی داشته‌اند. اما بر اساس قانون ۲۸۰۰ تک تک واحدها اعم از خودمالکی یا دولتی باید با نظارت کامل دولت انجام می‌شد در نتیجه مسئولیت امنیت مسکن‌مهرهای خودمالکی نیز بر دوش دولت و نظام مهندسی و شهرداری بوده‌است این درحالی‌ست که دولت قبلی پروژه‌های خودمالکی را به جای تحویل به تعاونی‌های انبوه‌سازان، تحویل تعاونی‌های تأمین داده‌است و آن‌ها هم کار را به شرکت‌های خصولتی واگذار کردند. اما دولت کنونی از طرفی مسکن‌مهر را «اقتصاد برانداز» عنوان می‌کند بعد تمام گناه را به گردن دولت قبل می‌اندازد اما ۲۸ آبان معاون وزیر در دفاع از طرح اعلام می‌کند که فقط ۲ نفر کشته‌شده‌اند البته ایشان خودشان در دولت قبل در مسکن مهر مسئولیت داشته‌اند.با بالا گرفتن درگیری سیاسی دو حزب حاکم روزنامه‌های اصول‌گرا مانند کیهان نیز به نقل از «مدیر روابط عمومی اداره راه و شهرسازی» اظهار کرد که تعداد کشته‌های مسکن مهر فقط ۲ نفر است. ایسنا با جمع‌بندی این موارد سوال‌هایی را دربارهٔ تعداد دقیق کشته‌ها مطرح می‌کند: آیا مسئولیت مسکن مهر خودمالکی برعهده دولت نبوده؟ آیا مقصر فرو ریختن دیوارها مهندس ناظر نیست؟ چرا نسبت ماسه به سیمان آنقدر زیاد بوده که مانند کاه‌گل فرو می‌ریزد؟ آیا این ساختمان‌ها نیاز به بازسازی کلی دارد یا تعمیر؟ اگر بازسازی چرا کشور یک بار دیگر هزینه سودجویی پیمانکار را بدهد؟ و اینکه تعداد دقیق کشته‌ها با توجه به اظهارات ضدونقیض مسئولان دولت قبلی و فعلی چند نفر بوده‌است؟

اسحاق جهانگیری روز دوشنبه، ۲۲ آبان، اعلام کرد که «بیشتر خانه‌های تخریب شده در زلزله متعلق به ساختمان‌های مسکن مهر است». معاون استاندار کرمانشاه از کشته شدن ۲ نفر از ساکنان خانه‌های «مسکن مهر دولتی» و ۱۰۰ نفر از ساکنان خانه‌های «مسکن مهر خودمالک» سرپل ذهاب خبر داد. وی در تشریح عناوین «مسکن مهر دولتی» و «مسکن مهر خودمالک» گفت: «در مسکن مهر دولتی، زمین دولتی بود و سازه تحت نظر دولت ساخته شد و مسکن مهر خودمالکی نیز در این شهر وجود دارد که توسط مردم ساخته شده ولی تحت عنوان مسکن مهر وام گرفته‌است که در مجتمع‌های دولتی سازه بر اثر زلزله تخریب نشده‌است ولی در خودمالک‌ها چهار طبقه فروریخته‌اند.»

مجتبی نیک‌کردار با بیان اینکه دو نوع مسکن مهر در شهر سرپل‌ذهاب کنار یکدیگر قرار داشتند، افزود: در مجتمع‌های مسکن مهر خودمالک ۱۰۰ نفر کشته شدند ولی در مسکن مهری که دولت ساخته که با عنوان مجتمع شهید شیرودی است تنها دو نفر کشته شدند و در این مجتمع‌ها سازه بر اثر زلزله تخریب نشده‌است ولی در خودمالک‌ها چهار طبقه فروریخته‌اند.

خبرگزاری تسنیم در تیتری نوشت: «کشته‌شدن ۱۰۰ نفر در مسکن مهر دولتی سرپل‌ذهاب صحت ندارد و برخی موضوع را سیاسی کردند»

امام جمعه شهرستان اسلام‌آباد غرب هم به شدت از کیفیت مسکن مهر انتقاد کردند و به سازندگان آن حملات شدید الحنی داشتن و آن‌ها را خیانت کار دانست و اشاره کردند که ستون‌های مسکن مهر را به جای سیمان با آجرپاره و گونی پر کردند و به خانه‌ها رنگ و لعاب دادند.

در مرداد ۱۴۰۰ استاندار وقت کرمانشاه با اهدای تندیس و لوح تقدیر از بانک‌هایی که در جریان زلزله به فعالیت اقتصاد پرداخته‌بودند تقدیر و تشکر به عمل آورد و اعلام کرد که بانک‌ها در مجموع ۴۲۰۰ میلیارد تومان تسهیلات در اختیار مردم قرار داده‌اند و فرآیند بازسازی به خود مردم و تأمین اعتبار به بانک‌ها واگذار شده‌است این اقدام استاندار کرمانشاه مورد انتقاد منتقدان قرار گرفت و عنوان شد که در نتیجۀ پرداخت تسهیلات (با احتساب سود ۵ درصدی) حداقل ۳۱۵۰ میلیارد تومان سرمایه به بهانۀ بازسازی خانه‌های مردم از استان خارج شده و دولت با واگذاری بازسازی به بانک‌ها از انجام وظایف قانونی خود شانه خالی کرده‌است.

همچنین در تیر ۱۳۹۸ معاون رئیس ستاد بازسازی مناطق زلزله‌زدۀ استان کرمانشاه اعلام کرد بازسازی مناطق زلزله‌زدۀ کرمانشاه و سرپل ذهاب به اتمام رسیده‌است. با این وجود در اردیبهشت ۱۴۰۳ استاندار کرمانشاه با انتقاد از مسئولان قبلی اذعان کرد که کار بازسازی هنوز به اتمام نرسیده و برگزاری جشن اتمام بازسازی کاری بی‌موقع با اهداف نمایشی بوده‌است. به گفتۀ او پنج سال و نیم پس از زلزله، هنوز ده‌ها ساختمان دولتی و عام‌المنفعه همچون فرمانداری و بخشداری‌ها، آموزش و پرورش و ادارات مختلف و حتی بناهای مذهبی به‌صورت کامل بازسازی نشده و قابلیت استفاده ندارند که بازسازی آن‌ها حداقل به ۲۷۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد. استاندار کرمانشاه در هنگام پایان کار دولت سیزدهم در مرداد ۱۴۰۳ نیز اعلام کرد دولت یازدهم با برگزاری جشن پایان بازسازی کار را متوقف و رها کرده و ساختمان‌های دولتی از آن زمان نیمه‌تمام مانده و بازسازی نشده‌اند. وی در ۲۱ آبان ۱۴۰۳ نیز رقم لازم برای بازسازی ساختمان‌های اداری آسیب‌دیده از زلزله را حداقل یک همت اعتبار اعلام کرد.

زلزله آبان ۹۶ ازگله سرپل ذهاب و مدیریت بحران

زلزله در ساعت ۲۱ و ۴۸ دقیقه شب یکشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۶، در ۳۰ کیلومتری شمال غرب سرپل ذهاب، در نزدیکی شهر کوچک ازگله، با بزرگای ۷.۳ موجب ۶۴۰ کشته شد و هفت نفر کشته نیز در سلیمانیه عراق گزارش شد. گسیختگی پی سنگی مسبب این رخداد در پهنه خمیدگی جبهه کوهستان زاگرس و گسل ‌پی سنگی ذهاب مربوط بود. زاویه شیب ملایم گسل – حدود شانزده درجه به سوی شرق – و موقعیت کانون در ژرفای ۱۸ کیلومتری، امکان ایجاد یک منطقه لغزش وسیع و بزرگای ۷.۳ را فراهم کرد که اندازه‌ای نادر در زلزله‌های زاگرس چین خورده است و در این منطقه گسل‌های بیشتر قائم در ژرفای کمتر با لایه‌های رسوبی ضعیف پوشیده می‌شوند. در زاگرس پس‌لرزه‌های اولیه در اطراف لبه‌های جنوبی و غربی ناحیه لغزش اصلی متمرکز بود.   بعد از وقوع این زلزله بحث‌هایی در مورد پیش‌بینی آن مطرح شد. البته زمین‌لرزه کوچکی که در ساعت ۲۱:۰۵ با بزرگای ۴.۵ رخ داد با توجه به کانون آن، می‌تواند پیش‌لرزه زلزله اصلی با بزرگای ۷.۳ تلقی شود. همین رخداد موجب شد تا بیشتر مردم با پیش‌آگاهی با رخداد لرزه اصلی مواجه شوند.  ۸ روستا در سلیمانیه عراق، ۱ بند آسیب جدی دیده‌اند و از ساکنان نزدیک سد آسیب‌دیده دربندیخوان از سوی مقامات خواسته شد تا شهرک‌های مجاور را تخلیه کنند. همچنین برق در سلیمانیه به همراه اینترنت و تلفن قطع شد. خسارات شدیدی در شهرستان سرپل ذهاب در استان کرمانشاه در ۱۵ کیلومتری مرز عراق رخ داد.

در این رخداد از نماینده مجلس تا استاندار و البته مدیران محلی و موسسات مردم‌نهاد، همگی قصد کمک داشتند. چیزی که کمبودش مجددا حس شد لزوم برقراری نظم از سوی فرمانده کاردان واحدی است که باید پیش از سانحه مشخص باشد و تمامی نیروهای گروه‌های مختلف در ذیل این فرمانده واحد عمل کنند. مرکز عملیات اضطراری (EOC) از سوی هلال احمر و اورژانس تشکیل شد و عمل کرد..

ولی چنین مرکزی برای کنترل کل عملیات مدیریت بحران در صحنه حادثه وجود فنی و عینی نداشت، گرچه به لحاظ اداری و استانی چنین تیمی در استانداری تشکیل شد. هماهنگی بین تیم‌های اضطراری هوایی و زمینی در منطقه زلزله‌زده وجود نداشت. بخشی از این هماهنگی مثلا از پرواز بالگردهای سازمان‌های پزشکی، نظامی و هلال احمر گزارش شد، به نحوی که هرکدام از سازمان‌های خود فرمان می‌گرفتند. فقدان یک برنامه نظام‌مند برای دسترسی به نیروی متخصص از مشکلات همچنان مهم است. پرسنل آموزش‌دیده اغلب جابه‌جا می‌شوند و امکان انباشت تخصص و تجربه در یک پست را کمتر می‌یابند. در چند سال قبل از سال ۱۳۹۶ چنین بحرانی در این منطقه رخ نداده بود، تمرین مهمی نیز قبل از زمین‌لرزه ۱۳۹۶ به صورت منظم برگزار نشده بود.
به همین سبب بعضی از پرسنل نمی‌دانستند که چگونه و با چه شرایطی ایفای نقش کنند. تریاژهای پیش‌بیمارستانی و بحرانی به‌خوبی انجام نگرفت و اولویت‌بندی مجروحان برای انتقال با اختلال مواجه شد. در موارد اضطراری، اولویت حمل‌ونقل برای بیماران بحرانی است که باید در اسرع وقت برای مراقبت‌های پیشرفته به مراکز درمانی منتقل شوند. تخلیه مجروحان با مشارکت سازمان‌های مختلف انجام می‌شود. اما این سازمان‌ها قوانین و دستورالعمل‌های خاص خود را دارند. بنابراین اجرای رویه‌های خاص این سازمان‌ها در پاسخ به سوانح (بعد از رخداد) منجر به عدم هماهنگی‌هایی شد. در شرایط اضطراری، با استفاده از سیستم آنلاین و ماهواره‌ها، منطقه حادثه‌دیده توسط مدیران سازمان‌های مختلف کنترل می‌شود.
این روند هماهنگی باعث افزایش دانش و آگاهی مدیران در مورد وضعیت منطقه می‌شود. اجرای یک سیستم فرماندهی واحد و یکپارچه در محل حادثه می‌تواند هماهنگی سازمانی را افزایش دهد. سامانه فرماندهی حادثه (ICS) یک ابزار مدیریتی یکسان برای هماهنگی و کنترل تیم‌های پاسخ‌دهنده و دخیل در عملیات در حوادث بزرگ است. گزارش بررسی‌های انجام‌شده بعد از زلزله آبان ۱۳۹۶ نشان می‌دهد که بخشی از اختلال در عملیات مدیریت بحران به اختلال در عملکرد «سامانه فرماندهی حادثه» ‌یا کم‌کیفیت ‌بودن آن برای هدایت کل عملیات (در مورد مرکز عملیات اضطراری) وابسته بوده است.

فیلم مستند شین و ژین ساختهٔ حسین اللهیاری به این حادثه می‌پردازد.

درس هایی از زلزله کرمانشاه

زلزله کرمانشاه (زلزله ازگله، زلزله سرپل ذهاب و زلزله کرمانشاه از جمله اسامی اطلاق شده برای زلزله مورد بحث در نوشتار حاضر است که در متن حاضراغلب بنام زلزله کرمانشاه نام برده شده است) در محدوده اطراف ازگله با بزرگی ۷.۳ در مورخه یکشنبه ۲۱ آبان ماه ۱۳۹۶ و در ساعت21:۴۸:۱۶ به وقت محلی برابر با ۱۸:۱۸:۱۶ وقت بین المللی، روز ۱۲ نوامبر ۲۰۱۷ رخ داد. این زلزله پس از رخداد ۱۲۸۷ شمسی سیلاخور با بزرگی ۷.۴ در نزدیکی بروجرد، بزرگترین زلزله در گستره زاگرس بوده است. رومرکز زلزله، واقع در منطقه مرزی ایران و عراق در استان کرمانشاه حوالی سر پل ذهاب و نزدیک به ازگله بود. در اثر این زلزله طبق آمار رسمی ۶۲۱ نفر کشته شدند.

حدود ۳۸۰۰۰ واحد مسکونی تخریبی اعلام گردید و بیش از ۵۲۰۰۰ واحد مسکونی نیز در درجات مختلفی نیاز به تعمیر پیدا کردند (براساس آخرین آمار بنیاد مسکن انقلاب اسلامی). لرزش ناشی از این زلزله در استان های متعدد کشور از جمله در شهر تهران و نیز در چند کشور مجاور احساس گردید. رومرکز زلزله در منطقه ای با تراکم جمعیتی کم واقع شده بود، که در غیر اینصورت آمار تلفات جانی با توجه به بزرگی زلزله بمراتب بالاتر می رفت. با گذشت حدود ۴ ماه از وقوع زلزله ازگله کرمانشاه، که پس لرزه های آن کماکان ادامه داشته و آمار پس لرزه‌ها تا اواخر اسفندماه ۱۳۹۶ به بیش از ۱۹۰۰ رسیده است، بی مناسبت نیست که اشاره ای بشود به تیترهای دروس این زلزله سترگ، تا بلکه آموزه ای باشد برای کاهش آسیب دیدگی ها و تلفات زلزله های آتی ایران زمین.

پرواضح است که هر زلزله، درسی بزرگ برای آموختن است و در این میان زلزله‌های بزرگ و دهشتناک، درس‌های بزرگی را فرا داده و می دهند. درس هائی که طبق سنت ما، زود فراموش می شوند، درس هائی که نیاز است بطور مرتب از طریق کلیه رسانه ها، تکرار شوند تا بلکه ملکه ذهن گردند، ملکه ذهن مردم، مهندسین، مدیران و مسئولین. در این نوشتار چند تیتر مهم، البته به گمان نویسنده این سطور، از کتاب درس زلزله کرمانشاه با مختصری شرح آورده شده است، امید است در دفتر درس مهندسین و کارشناسان و مسئولین کشور بدقت یادداشت و نتایج آن مورد استفاده واقع گردد.

درس اول : اهمیت توجه به پیش‌لرزه‌ها بعنوان هشدار احتمالی زلزله بزرگتر آتی

در زلزله ۷.۳ کرمانشاه پیش لرزه ای با بزرگی ۴.۴ حدود ۴۳ دقیقه قبل رخ می دهد. همچنین دوپیش لرزه کوچک نیز در ساعات ۲۱:۱۸ و ۲۱:۱۹ بوقوع می پیوندد که در ادامه و در ساعت ۲۱:۴۸ روز یکشنبه مورخ ۲۱ آبانماه ۱۳۹۶ زمین لرزه اصلی با بزرگی ۷.۳ رخ می دهد. پیشلرزه ی ۴.۴ با توجه به محسوس بودن آن در منطقه، موجب می شود که تعدادی از مردم به بیرون از خانه‌ها بروند و در رخداد اصلی از خطر دوری گزینند. در این میان عده ای نیز پس از چند دقیقه بیرون ماندن دوباره به خانه های خود بر می گردند که از رخداد زلزله اصلی متاثر می‌شوند.

درس اول زلزله کرمانشاه توجه و حساسیت به زلزله‌های کوچک و متوسط بعنوان پیش لرزه‌های احتمالی زلزله اصلی و بیرون آمدن از ساختمان هایی که از استحکام آن اطلاع دقیقی دردست نیست، بود، این درس، درس مهمی بود که زلزله کرمانشاه داد و البته پیشتر از آن در زلزله بم هم رخداد سه پیش‌لرزه این درس مهم را داده بود.

• باید به رخداد زلزله‌های کوچک و متوسط با احتمال اینکه ممکن است پیش‌لرزه ی یک زلزله بزرگتر باشند، اهمیت داد.

درس دوم : اهمیت تکمیل ایستگاه‌های لرزه نگاری و شتابنگاری

در زلزله کرمانشاه، بدلیل مجاورت محل وقوع زلزله به مرز ایران و عراق و عدم پوشش مناسب ایستگاه‌‌های لرزه نگاری (تعداد کم ایستگاه‌های لرزه نگاری) و عدم احاطه نقطه وقوع زلزله توسط ایستگاه‌ها، در برآورد موقعیت رومرکز زلزله عدم قطعیت هائی وجود داشت. برخی از سایت های گزارشگر زلزله کرمانشاه محل وقوع آن را در داخل کشور عراق اعلام کردند. ابهام در محل وقوع در دقایق اولیه زلزله که هنوز اخبار خرابی ها و خسارت ها از طرق دیگر منتشر نشده، مسلما واکنش های مدیریت بحرانی را تحت تاثیر قرار خواهد داد. واضح است که در ساعات اولیه زلزله، بویژه در مناطقی با جمعیت پراکنده، با هدف امداد و نجات و مدیریت بحران حادثه، ضرورت دارد که رومرکز زلزله و مناطق اصلی تحت تاثیر زلزله تعیین گردد.

از ایستگاه‌های لرزه نگاری برای تعیین محل وقوع زلزله و از ایستگاه‌های شتابنگاری برای برآورد خسارت‌ها و تلفات احتمالی استفاده می‌شود و علاوه بر آن رکوردهای شتابنگاشتی، خود بعدا، بعنوان داده‌های ذی قیمتی در تدوین مقررات و آئین‌نامه‌های طراحی و ساخت ساختمان‌های مقاوم در برابر زلزله مورد استفاده قرار می گیرند.

ایستگاه‌های لرزه نگاری در منطقه برای ثبت دقیق زلزله کم بود (در کل کشور حدود ۱۴۰ ایستگاه لرزه نگاری با مسئولیت موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران فعال هستند)، ایستگاه‌های شتابنگاری هم در شهر سرپل ذهاب و اسلام آبادغرب رکوردهای ارزشمندی را ثبت کردند ولی در بعضی از مراکز جمعیتی نزدیک به کانون زلزله، متاسفانه بدلیل قدمت آن‌ها و فرسوده بودن سیستم‌های برگرفتن اطلاعات و کنترل آن‌ها، ایستگاه‌های موجود قادر به ثبت شتاب ناشی از زلزله کرمانشاه نبودند.

ایستگاه شتابنگاری سرپل ذهاب شتاب ۰.۶۸ و ایستگاه اسلام آباد غرب شتاب حدود ۰.۱۲ را ثبت کردند. مقادیر ثبت شده مهمترین و اصلی ترین معیار کمی قضاوت در مورد کیفیت ساخت ساختمان‌های تحت اثر زلزله و نحوه رفتار آن‌ها در زلزله کرمانشاه تلقی می شوند. بر این اساس و بعنوان مثال می توان گفت که ساختمان‌های شهر سرپل ذهاب رفتار مهندسی قابل انتظار و ساختمان های مسکن مهر و بیمارستان امام خمینی شهر اسلام آباد غرب رفتار مناسب نداشته است.

با توجه به موارد ذکر شده، درس دوم زلزله کرمانشاه، اهمیت ایستگاه‌های لرزه نگاری و شتابنگاری در مناطق مختلف کشور و افزایش کمی و کیفی آن‌ها است. زلزله کرمانشاه نشان داد که اگر پوشش مناسبی از ایستگاه های لرزه نگاری و شتابنگاری وجود داشته باشد دقت کار، ارزیابی زون های آسیب دیده، قضاوت در مورد کیفیت ساخت و ساز مناطق مختلف و امداد و نجات و مدیریت بحران سریعتر و سهل تر انجام خواهد پذیرفت.

• باید تعداد ایستگاه‌های لرزه نگاری و شتابنگاری کشور  افزایش یابد. برآوردهای اولیه نشان می دهد که در مرحله نخست تعداد ایستگاه‌ها باید حداقل به چهار برابر تعداد کنونی برسد.

درس سوم : مدیریت بحران و امداد و نجات سریع در لحظات اول وقوع زلزله

در زلزله کرمانشاه، در ساعات اولیه و تقریبا در دو روز اول زلزله، نابسامانی هایی در مدیریت بحران، رساندن کمک ها به دست مردم آسیب دیده مشاهده گردید. ارسال با تاخیر اقلام مورد نیاز مردم زلزله زده، در دو روز اول پس از زلزله، با توجه به بافت قومی-مذهبی منطقه تحت تاثیر زلزله، موجبات گلایه هموطنان زلزله زده را فراهم آورده بود. همچنین نحوه پخش اقلام مورد نیاز مردم زلزله زده که در برخی موارد بصورت پرت کردن وسایل از بالای کامیون‌ها بسمت تجمع مردم بوده، نیز صورت مناسبی نداشت. در این زلزله، همچنین مشاهده گردید که روستاها و آبادی های کنار جاده های اصلی، اقلام مازادی را چند روز بعد از زلزله دریافت کردند ولی روستاهای دوردست دچار مشکل بودند.

میزان چادرهایی که توسط جمعیت هلال احمر بین مردم زلزله زده منطقه توزیع گردید، طبق آمار و بر حسب برآوردها حدود سه برابر چادرهای مورد نیاز بود. هزینه هنگفتی بابت تهیه این چادرها پرداخت می شود که متاسفانه در روزهای اول زلزله بدلیل عدم استقرار سامانه مناسب مدیریت بحران، شیوه های توزیع اقلامی نظیر چادر نیز نامناسب بوده و موجب شد چادرهای بمراتب بیشتری توزیع گردد.

اگر سامانه و آمار از پیش تهیه شده ای از جمعیت تحت تاثیر زلزله در دست باشد و اگر رویه ای از پیش تعیین شده برای توزیع چادرها و اقلام مورد نیاز وجود داشته باشد، مسلما از هدر رفت سرمایه ها جلوگیری بعمل خواهد آمد. همچنین در منطقه مشاهده می گردید که در کنار دریافت تعداد اقلام بیشتر توسط عده ای، تعدادی دیگر از مردم که توانایی لازمه را نداشتند از دریافت اقلام ضروری مانند چادر تا چند روز بعد از زلزله محروم بودند. لذا داشتن سیستم مناسب و حساب شده اقلام ضروری برای مردم منطقه زلزله زده یک ضرورت است.

درس سوم زلزله کرمانشاه این بود که اقدامات سریع در زمان وقوع زلزله و بویژه رساندن بموقع اقلام ضروری به مردم می تواند در همان اوان زلزله، میزان آلام مردم زلزله زده را کاهش می دهد. در این خصوص مناطق صعب العبور و روستاهای دورافتاده باید مورد توجه جدی قرار بگیرند.

• باید به مدیریت بحران در ساعات اولیه رخداد توجه ویژه داشته باشیم.
• نباید اقلام مورد نیاز مردم را به شکل نامناسب و بدون رعایت کرامت انسانی توزیع کنیم.
• باید سامانه مناسبی برای توزیع عاادلانه اقلام مورد نیاز مردم زلزله زده و بویژه چادر برای اسکان اضطراری تهیه گردد تا از هدر رفت سرمایه ها در روزهای اولیه زلزله جلوگیری شود.

درس چهارم : مسدود شدن جاده ی اصلی   

در زلزله کرمانشاه، مسیر کرمانشاه به سرپل ذهاب( شهری که بیشترین خسارت‌های زلزله را تحمل کرد) علت، ریزش سنگ در تنگ پاطاق بود که از شبک حادثه تا سحرگاه بعد جاده اصلی و مهم سرپل به کرمانشاه مسدود می گردد. علت طولانی شده عملیات رفع انسداد مسیر، بدلیل وجود لوله نفت در کناره جاده و در یال دره در تنگ پاطاق بوده که ماموران راهداری با هدف جلوگیری از آسیب احتمالی به لوله نفت، قطعه سنگ های بزرگ را نمی توانستند با لودری به پایین دره پرت کنند و این امر موجب کندی عملیات گردیده بود. مسدود شدن جاده موجب گردید که عملیات انتقال مجروحان حادثه به کرمانشاه بطور زمینی و از این محور صورت نپذیرد و گزارش شده است که به این علت نیز تلفات جانی بوجود آمده است.

درس چهارم زلزله کرمانشاه، توجه به احتمال ریزش سنگ در جاده و مسدود شدن راه‌های مواصلاتی مناطق زلزله زده بود. همچنین توجه به محل لوله‌‌گذاری برای انتقال نفت و یا گاز نیز از درس‌های مربوط به زلزله کرمانشاه بود. مسدود شدن جاده در مناطق کوهستانی در اثر فروریزش سنگ‌های دامنه‌های مشرف به جاده بوفور در زمین لرزه‌های ایران مشاهده شده است.

• باید به ریزش سنگ و مسدود شدن جاده‌ها در اثر زلزله در در مناطق ناهموار و کوهستانی توجه ویژه داشته و اقدامات پیشگیرانه را انجام دهیم.
•  وجود لوله‌های نفت و گاز و آب در مجاورت جاده در باز کردن مسیر عامل کندی کار خواهند بود، در مسیریابی و حفاظت آنها لازم است تا بازنگری اساسی صورت پذیرد.

درس پنجم : قطع شدن کابل برق اضطراری در اثر فروریزش دیوار بنائی اتاق تاسیسات برق بیمارستان سرپل ذهاب

در زلزله کرمانشاه، متاسفانه بیمارستان‌های سرپل ذهاب و اسلام آباد غرب هر دو از مدار عملکردی خارج شدند. این دو سازه مهم که تصور بر اینست که باید در لحظات وقوع زلزله و بعد آن به سرویس دهی ادامه دهند، بر عکس تصور، زودتر از سایر ساختمان‌ها از کار باز ایستادند. در مورد بیمارستان اسلام آباد سرفصل درس دیگری را باید عنوان نمود، اما در مورد بیمارستان سرپل ذهاب، اتفاق بسیار ساده و پیش پا افتاده موجب توقف عملکرد بیمارستان در آن لحظات حیاتی و ارزشمند می شود.

بازدید آسیب‌های ساختمانی بیمارستان سرپل ذهاب نشان داد که ساختمان مجزای تاسیسات برقی بیمارستان دارای دیوار بنایی با ارتفاع حدود ۵ متر بدون هیچگونه اتصال به تیرها و ستون‌ها بود. علاوه بر آن، کابل برق معمولی و اظطراری بیمارستان نیز متصل به همین دیوار و از سمت بالای آن به ساختمان بیمارستان کشیده شده بود. در اولین ارتعاش زلزله، دیوار مرتفع و بنائی اتاق تاسیسات برقی بیمارستان فرو می ریزد و کابل‌های برق معمولی واضطراری پاره و در نتیجه برق کل ساختمان بیمارستان قطع می گردد.

قطعی برق همراه با اثر زلزله بر روی ساختمان یک طبقه بیمارستان که شامل ترک خوردگی و کنده شده کاشی‌های دیوار و ریزش سقف کاذب در بعضی از قسمت‌های بیمارستان بود، موجب حاکم شدن فضای وحشت در بیمارستان می شود، بیماران بد حال و عمل جراحی شده توسط کادر بیمارستان در تاریکی مطلق دمادم زلزله با مرارت بیرون آروده شده و در محوطه بیمارستان خوابانده می شوند. در آن لحظات، بیمارستان قادر به مداوای مجروحان زلزله نمی گردد و متاسفانه این امر موجبات کاهش قابل ملاحظه سطح خدمت رسانی به نیازمندان و زلزله زدگان منطقه می گردد.

درس پنجم زلزله کرمانشاه این بود که اگر کابل برق اضطراری بیمارستان از مسیر زیر زمینی و کم خطری به ساختمان بیمارستان کشیده می شد هرگز مشکلات توقف عملکردی بیمارستان سرپل ذهاب را مشاهده نمی کردیم. لازم است که با اقدامات بسیار ساده، از اتفاقات مشابه در سایر بیمارستان های کشور جلوگیری شود.

*باید به قطع برق بویژه در بیمارستان‌ها توجه ویژه ای شود. گسیختگی کابل برق اضطراری در اثر زلزله، ولو اینکه ساختمان بیمارستان آسیب جدی هم ندیده باشد، ادامه کارکرد بیمارستان را مختل خواهد کرد.

*کابل‌های اصلی برق معمولی و اضطراری نباید به دیوارهای فاقد استحکام کافی متصل شوند.

*اتاق و یا ساختمان تاسیسات برقی بیمارستان‌ها با هدف تاب آوری در برابر زلزله در اسرع وقت مورد بازبینی کارشناسانه قرار گیرند.

مستند زلزله به وقت کرمانشاه